Хайа да омук төрөөбүт тылын билэр, таптыыр, сыаналыыр кэнчээри ыччаттаах буоллаҕына, тыыннаах буолар, салгыы сайдар, барҕарар кыахтанар. Тыл – бүтүн норуот барҕа баайа, кэлэр кэскилэ.
ТӨРӨӨБҮТ ТЫЛ УОННА СУРУК-БИЧИК КҮНЭ.
Үөһээ Бүлүүгэ үөрэҕирии тиһигэ тэриллибитэ 150 сылыгар, О.Д. Федорова аатынан киин модельнай библиотека тэриллибитэ 90 сылыгар, төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүн чэрчитинэн улуустааҕы
III ДОРҔООННООХТУК ААҔЫЫ КҮРЭҔИН ТОСХОЛО
Ыытыллар сирэ: О.Д.Федорова аатынан киин модельнай бибилэтиэкэ
Буолар кэмэ: Олунньу 19 күнэ, сарсыарда 10 чаастан
Сыала – соруга: Норуот олорбут олоҕо, өйө-санаата, сиэрэ-туома тылыгар иҥэн сылдьар. Оҕо күн сирин көрүөҕүттэн тыл эйгэтигэр иитилиннэҕинэ эрэ төрөөбүт омугун кутун-сүрүн этигэр-хааныгар иҥэринэр, Ийэ тылын, бэйэтин омугун харыстыыр киһи буола улаатар.
Тэрийээччилэр: О.Д.Федорова аатынан киин модельнай бибилэтиэкэ, улуустааҕы Ийэ тыл Сүбэтэ.
Өйөөччүлэр: Үөһээ Бүлүү улууһа МО салалтата, Үөһээ Бүлүү сэлиэнньэтэ МТ салалтата, Улуустааҕы үөрэх салаата.
Кыттааччылар: Улуус оскуолаларыттан 3-түү оҕолоох биир хамаанда кыттар.
Хамаандаҕа алын сүһүөх, орто сүһүөх, урдүкү сүһүөх кылаастарыттан биирдии оҕо киирэр.
Күрэх хаамыыта:
Бастакы түһүмэх. Сүһүөхтэринэн бастыҥ оҕолору быһаарыы, хамаанданан оонньууга сүүмэрдээһин. Бу түһүмэххэ алын сүһүөх кылаастан эрэ турар оскуолалар (Х-р, Куду оскуола-уһуйаана) оҕолорун эмиэ кытыннарыахтарын сөп. Кинилэр оҕолоро алын сүһүөх оҕолорун ортолоруттан бастыҥы талар эрэ күрэххэ кытталлар.
Бастакы түһүмэх сорудахтара:
1)Алын сүһүөх (1-4 кылаас) оҕолоро. Бэриллибит айымньыны көрөн туран дорҕоонноохтук ааҕыы.
-Бастаан ким хаһан ааҕарын быһаарсан сэрэбэй тардаллар.
-Ааҕар оҕо дьүүллүүр сүбэ иннинээҕи остуолтан ааҕар айымньытын аата суруллубут кумааҕытын талан ылар.
-Талан ылбыт айымньытын, дьүүллүүр сүбэ иннигэр дорҕоонноохтук ааҕан иһитиннэрэр.
Дьүүллүүр сүбэ сыаналааһына (-тылы сыыһата суох сөпкө ааҕыы, — сурук бэлиэтин тутуһуу ол аата сөптөөх тохтобуллары оҥоруу, сөпкө тыыныы, -саҥата улахана, үчүгэйдик иһиллэрэ, -ааҕыы тэтимин тутуута, ол аата ааҕыы аһара бытаан эбэтэр чабырҕахтааһын буолуо суохтаах, — ааҕар кэмҥэ сөпкө туттан олоруу).
2) Орто сүһүөх (5-8 кылаас) оҕолоро. Бэриллибит айымньыны мүнүүтэҕэ ааҕыы.
-Бастаан ким хаһан ааҕарын быһаарсан сэрэбэй тардаллар.
-Ааҕар оҕо дьүүллүүр сүбэ иннинээҕи остуолтан ааҕар айымньытын аата суруллубут кумааҕытын талан ылар.
-Талан ылбыт айымньытын, дьүүллүүр сүбэ иннигэр биир мүнүүтэ устата ааҕан иһитиннэрэр.
Дьүүллүүр сүбэ сыаналааһына (-сыыһата суох сөпкө ааҕыы, -тылы толору ааҕыы, сүһүөх сиэниллиэ суохтаах, -саҥа улахана, үчүгэйдик иһиллэрэ, -ааҕар кэмҥэ сөпкө туттан олоруу, -мүнүүтэҕэ хас тылы аахпыта).
3) Үрдүкү сүһүөх (9-11 кылаас) оҕолоро. Хоһоону уус-уран ааҕыы.
-Бастаан ким хаһан ааҕарын быһаарсан сэрэбэй тардаллар.
-Бастакы оҕо дьүүллүүр сүбэ иннинээҕи остуолтан ааҕар хоһоонун аата суруллубут кумааҕытын талан ылар.
-Талан ылбыт хоһоонун ааҕарга бэлэмнэнэригэр үс мүнүүтэ бэриллэр.
-Дьүүллүүр сүбэ иннигэр талан ылбыт хоһоонун көрөн туран уус-ураннык ааҕан иһитиннэрэр. Бастакы оҕо ааҕыытын саҕалыан иннинэ иккис оҕо ааҕыахтаах хоһоонун талан ылан бэлэмнэнэр. Ол курдук салҕанан иһэр.
Дьүүллүүр сүбэ сыаналааһына (-сыыһата суох сөпкө ааҕыы, -саҥарар саҥа хоһоон ис эйгэтигэр сөп түбэһэн уларыйыыта, -хоһоон уобараһын арыйыы, -хоһоон тыынын истээччигэ тириэрдии, -ааҕар кэмҥэ хоһоон тэтимин арыйарга көмөлөһөр туттуу-хаптыы).
Иккис түһүмэх. Бастакы түһүмэх түмүгүнэн биэс бастыҥ аатын ылбыт хамаанда иккис түһүмэххэ кыттар кыаҕы ылар. Түмүк тахсарыгар хамаандаҕа киирбит үс оҕо бэйэлэрин сүһүөхтэригэр хаһыс миэстэни ылбыттара баал буолар. Аҕыйах бааллаах хамаанда инники тахсар.
-Бастаан, бастакы түһүмэх түмүгүнэн сүһүөхтэринэн кыайыылаах оҕолор ааттаналлар.
-Биэс бастыҥ хамаанда быһаарыллан, “Бастыҥ хамаанда” аатын ылар иһин киирсэр хамаандалар быһаарыллаллар.
Иккис түһүмэх хаамыыта:
Иккис түһүмэх сорудахтара бастакы түһүмэх сорудахтарын курдук, атына диэн ааҕылар айымньылара уларыйан биэрэллэр.
Дьүүллүүр сүбэ:
Бастакы түһүмэх кыайыылаахтарын үс тус-туһунан дьүүллүүр сүбэ көрөн бастыҥнары быһаарар.
Иккис түһүмэх кыайыылаххтарын биир дьүүллүүр сүбэ быһаарар.
Наҕараадалааһын:
-Кыттыбыт оҕолорго барыларыгар Туоһу сурук бэриллэр.
-Бастакы түһүмэх сүһүөхтэринэн кыайыылаахтарыгар Добун сурук туттарыллар.
-Иккис түһүмэх кыайыылаах хамаандаларыгар Добун сурук уонна бириис олохтонор. Бириистээх миэстэҕэ тиксибэтэх хамаандалар биһирэбил бирииһи туталлар.
Тэрийэр бөлөх
