1893-1969 гг.
Үөһээ Бүлүү оройуонун Кэнтик нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Тыа хаһаайыстыбатын үлэһитэ, колхуостаах. Кэргэнэ, оҕолоро эрдэ өлбүттэр.
10 саастааҕыттан олоҥхону толорор буолбут. Уран тыллаах, кэрэ куоластаах, наардан булан этэр хомоҕой тыллаах этэ. Үөһээ Бүлүү, Өлүөхүмэ оройуоннарыгар сылдьан олоҥхолуур этэ.
Ааттаах хомусчут, үҥкүү тылын этээччи (былыргылыы этэрэ). Кэлин партия, Ийэ дойду, В.И.Ленин тустарынан тойуктардааҕа.
Чугас доҕоругар, ыалыгар Николай Степанович Мындаевка алта олоҥхону олоҥхолуурум диирэ үһү. Николай Степанович өйдүүрүнэн биир олоҥхото биллэр: «Өҕүллүбэт өттүгэстээх, хоҥкуйбат хоолдьуктаах, имиллибэт иэччэхтээх, уорастыйбат хааннаах, орулаайы санаалаах, уордаах эһэ оонньуурдаах – үрдүк тыаны үрдүнэн өрүкүйэн көстөр үүт маҥан аттаах Үрүҥ Уолан бухатыыр». Олоҥхолоро «Орто дойдуга оройунан түспүт Оҕо Тулаайах бухатыыр», «Үс саһаан үрдүктээх, икки саһаан төгүрүктээх Үрүҥ Уолан бухатыыр», «Алталаах хаарыгар ат уйбатах Араҥас Модьуйа бухатыыр», «Күҥҥэ күөлэһийэ үөскээбит Күн Күбэй бухатыыр», «Күн Күрэнчэ бухатыыр»
(И.Е.Давыдов хомуйуута).
Ахтыы
Максим Петрович Егоров, норуокка биллэр аата Адьыак 70-тан тахсан баран 1969 с. олунньу 28 к.өлбүтэ.
Былыр эдэр эрдэҕиттэн олоҥхоһут, үҥкүүһүт. Кыра сылдьан ыһыахтарга үҥкүү этэ сылдьарын көрөрүм. Бэйэтэ оһуобай бытааннык былыргылыы хаамыынан үҥкүү этэрэ, этиитэ да хайдах эрэ эҥээритэн, энэлитэн уратылаах буолара.
Эдэр эрдэҕинэ Тайҕаҕа уонтан тахса сыл сылдьыбыт, онон Лена бааһынайдарыныы тыллаах-өстөөх кырдьаҕас бааһынайдыы дьаамнар тылларын кыбытара, бэйэтэ туспа термининэн саҥарара. Улахан баҕайы куоластааҕа, ону былыр күөмэйбэр искэн тахсан тембрбин буорту гыммыта диир буолара. Олохтоохтук олус уустаан-ураннаан этэрэ, тыл баайдааҕа. Киһи иһиттэр истэ олоруох курдук ойуулаан-оһуордаан хоһуйара.
Хас да ырыаны суруйбуттааҕым, үөрэххэ барарбар култуура дьиэтигэр хаалбыта сүппүттэр. Олоҥхоттон ураты элбэх тойуктардааҕа. Аныгылыы билиҥҥи дьоллоох олоҕу хоһуйан кэнсиэртэргэ толороро.
Максим Петрович олохтоох Кэнтигин нэһилиэгин кулуубугар самодеятельноска өрүү кыттара. Ыллыырга, олоҥхолуурга олус баҕалаах буолара.
Ол курдук оройуоннааҕы култуура дьиэтин ыҥырыытынан 1952 с. киирэн «Олоҥхо киэһэтигэр» кыттыбыта. Ити киэһэҕэ үс буоланнар – кини, Никита Иванов, Ипатий Тихонов буоланнар киэһэни быһа олоҥхолообуттара. 20-чэкэ миэстэлээх оройуоннааҕы култуура дьиэтэ тобус-толору дьонунан туолбута. Олоҥхо киэһэтэ олус ситиһиилээхтик барбыта.
Итинтэн ыла Максим Петрович оройуоннааҕы култуура дьиэтин тэрээһиннэригэр көхтөөх кыттыыны ылара.
1954 сыллаахха тохсунньу-олунньу ыйдарга тоҕус буолан, ол иһигэр Максим Петрович баара, өрүс уҥуоргу нэһилиэктэргэ гастроллаабыппыт. Бэйэбит биир аттаах, ол таһынан оччотооҕу колхуостар көмөлөрүнэн ат эбинэн айаннаабыппыт. Онно Максим Петрович көлөҕө биирдэ эмэ (билбэт сиригэр) олорсоро, үксүн сатыы сылдьыбыта. Онно да 60-тан тахсыбыт саастаах киһи хаамарын сөҕөрбүт.
Сарсыарда тохтообут ыалбытыгар таарыйан «мин быыл буоллум» диэн этэн ааһара, ол аата бэйэтин тиэрмининэн «бардым» диэн буолара. Сороҕор хойутаан айаннаабыт күммүтүгэр ситиэхтээҕэр, олох да кэлбит, киэһэ биирдэ көрсөр буоларбыт. Эрдэ хоҥнубут күммүтүгэр дэҥҥэ ыраахтан көрөрбүт. Оччоҕо киэҥ баҕайы толооннору туораан эрэрин көрдөххө, кылгас дабдака маҥан таба саҥыйахтаах оҕонньор киэҥ-киэҥник дайбаан (хараҕа харалҕан буоллаҕа буолуо, хайдах эрэ халыр-мүлүр, тэлиэс-былаас хаамара) маҥан куруппааскы көтөн эрэринии түһэн ахан иһэр буолаахтыыра. Бу кырдьаҕас киһи оонньууга-көргө баҕатын сөҕөрбүт. Барахсан, майгыта үчүгэйин, сэһэнэ элбэҕин. Бэйэтэ улахан уҥуохтааҕа, бааһынайдыы ыыс-араҕас көрүҥнээҕэ. Ыыс-бурут тылы букатын туттубат этэ. Арай биирдэ айаннан иһэн, Далыр нэһилиэгиттэн 1 Боотулууга барарга суолун билбэккэ, акка олоруста. Бары да сыарҕа муҥунан тиэллэн иһэр этибит. Арай мин таһаҕаһы кытта олорон иһэр сыарҕабар олоруста. Хайа эрэ пиэрмэ чугаһаабытыгар аттар, сүөһү уулатар сирдэрэ кэлбитигэр, куһаҕан суолунан быһа түргэн айанынан киирдилэр. Биһиги олорон иһэр сыарҕабыт иҥнэс гыммытыгар Максим Петрович атаҕа адаарыйбытынан сирэйинэн хаарга баран түстэ. Арай онно «бу киһи да кыбыстыах хайдах олоҥхо дойдутугар дылы сирдээх-уоттаах дойдунуй» – диэбиттээҕэ. Сорох күн аара күнүс тохтоон чаайдаан ааһыахтаах сирбитигэр урут тиийэн чаайдарын өрдөрөн баран дьиэлэрин баһыттан атаҕар дылы тыылла сытар буолара.
Кэнсиэргэ ыллыырыгар сороҕор эмиэ көрдөөх түгэннэр баар буолаллара. Сорох тыа сирин олохтоохторо кэнсиэр кэнниттэн көрдөһөн олоҥхолотоллоро. Оннук Мэйик нэһилиэгэр олоҥхолообута. Олоҥхолуур бириэмэтигэр сотору-сотору тамаҕын илиттэригэр чааскыга уу кутан бэриллэн иһиэхтээҕэ. Оҕонньор олоҥхолообутун иккис киэһэтигэр, бэйэтэ да сүрэҕэлдьээн, онуоха ыалга ыҥырыктаах буолан аккаастаныан эрэ кэрэйэн олоҥхолуу олорбут. Уу кутан биэрээччи чаанньыктаах оргуйбут уута бүтэн, оһоххо ууллара уурбут хаардаах уутуттан баһан аҕалан биэрбит. Ону омурдан иһэн, бэлэм сылтах, оҕонньордоро өһүргэнэн ойон турбут : «Мин оҕуспун дуо, хаардаах ууну иһэрдэҕит», – диэбит да үтүлүктээх-бэргэһэтин ылаат ойон хаалбыт.
Дьэ, ити курдук айаннаан, Максим Петрович 20-чэ көһү сатыы хааман гастроллаһан киирбитэ, хойут да илдьэ сылдьаарыҥ диэн үлэһэр буолара. Кини элбэх фестиваллар, көрүүлэр дипломнарынан, грамоталарынан наҕараадаламмыта.
1968 сыллааҕы оройуон ыһыаҕар кэнсиэркэ бэйэтэ көрдөһөн кыттыбыта. Ону истибит дьон Максим Петрович бүтэһик кэриэс ырыалара буоларын өйдөөн, ис сүрэхтэриттэн долгуйан өргө дылы намыраабыт ытыс тыаһынан бэлиэтээбиттэрэ.
Көр, итинник ырыаҕа-тойукка, көргө-нарга үйэлээх саастарын анаабыт уус-уран самодеятельность ветераннара олорон ааспыттарын умнубакка кэриэстии сылдьар биһиги иэспит.
(1970 с., тохсунньу 11 к. И.Е.Давыдов архыыба).
