Уйбаан Ороһуунускай үтүө аата үйэлэргэ

Поэт, суруналыыс, кыраайы үөрэтээччи, топонимист, Россия географическай уопсастыбатын чилиэнэ, Айылҕа харыстабылын туйгуна, Саха Республикатын култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Үөһээ Бүлүү улууһун, Ороһу нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, норуот эмчитэ Иванов Иван Еремеевич-Уйбаан Ороһуунускай 1945 с. атырдьах ыйын 9 күнүгэр Үөһээ Бүлүү улууһугар Ороһу нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Оҕо сааһа «Кустук» холкуоска Дьаархан диэн алааска ааспыта. Кини төрдүс кылааска үөрэнэр сылларыттан хоһоону суруйууга холоммут, ол курдук «Маай» диэн аан маҥнайгы хоһооно «Бэлэм буол» хаһыакка тахсыбыта. 1963 с. Ваня Иванов көхтөөх юнкор быһыытынан «Бэлэм буол» анал бирииһинэн — «Смена» фотоаппаратынан бириэмийэлэнэн турар. Суруйар талааннаах уол республиканскай куонкуруска «Хоннохтоох хотуурдаах уолаттар» диэн ыстатыйанан кыттан, 3-с миэстэни ылбыта. «Костер» сурунаал биллэрбит Бүтүн Союзтааҕы уус-уран айымньы куонкурсугар «Хаптаҕастыы сылдьан хаптарбыт» диэн кэпсээнинэн кыттан 1 миэстэни ылан, «Орленок» лааҕырга баран сынньаммыттаах.

Кини СГУ саха тылын уонна литературатын салаатыгар туттарсан киирэн, 1971 с. бүтэрбитэ. Устудьуоннуу сылдьан Е.П.Шестаков-Эрчимэн салайар «Сэргэлээх уоттара» литературнай куруһуогар дьаныһан дьарыктаммыта. Аспирантураҕа үөрэммитэ, Үөһээ Бүлүү улууһун нэһилиэктэрин уонна сирдэрин ааттарын дириҥэтэн үөрэппитэ. Бу хайысхаҕа икки кинигэни уонна хас да ыстатыйаны суруйбута. И.Е. Иванов үрдүк үөрэҕи бүтэрээт, саха тылын уонна литературатын учууталынан, оскуола дириэктэринэн, Ньурбатааҕы драматическай театр дириэктэринэн, сопхуос профкомун бэрэссэдээтэлинэн, М.А. Алексеев аатынан республиканскай гимназия учууталынан ситиһиилээхтик үлэлээбитэ.

Уйбаан Ороһуунускай ааҕааччыларга ырыа анаан суруйар поэт быһыытынан талаана, дьоҕура бэрт эрдэттэн биллибитэ. Бэйэтин баҕатынан дьулуһан туран, Союзка, аан дойдуга киэҥник сураҕырбыт норуот эмчиттэригэр үөрэммитэ. Ол түмүгэр, сахалартан бастакы аан дойду кылаастаах магистр, норуот медицинэтин академиятын профессора, «Возрождение планеты» норуот эмчиттэрин сойууһун чилиэнэ буолбута. Норуот медицинэтигэр ураты талаанын иһин Петр I, академиктар Иван Павлов, Владимир Вернадскай орденнарынан наҕараадаламмыта. Биоэнергетикаҕа улахан кыахтаах эмчит быһыытынан биллэрэ. Сүүстэн тахса ууга сүппүт дьону булан, 2005 с. В.А. Штыровтан «Гражданскай килбиэн» бэлиэнэн наҕараадаламмыта. Аны кураан сылларга Муомаҕа, Чурапчыга, Үөһээ Бүлүүгэ ардаҕы түһэрэн, академик Владимир Вернадскай орденын ылбыта. Бэйэтэ маннык суруйбуттаах: «Ууга түһэн сүппүт дьону көрдүүрбэр былыргы ойууттар курдук куоҕас эбэтэр сордоҥ буолан, уу аннын кэрийэбин, сүппүт дьону буллахпына, ууттан күөрэйэн иһэн тулабын көрөн, хайдах оттоох-мастаах сирин, төһө дириҥҥэ сытарын өйдөөн хаалабын. Уһуктан баран, онтубунан каарта оҥоробун. Сүтүктээҕи көрдүөм иннинэ сиэри-туому тутуһан, хайаан да аал уоту, ытык маһы, эбэни аһатан баран, үөһэттэн үҥэн-сүктэн, ааттаһан көрдөһөр үгэстээхпин. Киһи сирдээҕи олоҕо бүттэҕинэ, сиэр быһыытынан олохтоох сиригэр тиийиэхтээх, онон элбэх киһи сылдьар кутун булан биэрэн, тыыннаахтар дууһаларын ыарыытын мүлүрүтэр идэлээхпин». И.Е.Ороһуунускай 2013 с. сэтинньи 18 күнүгэр сүрэҕинэн ыалдьан өлбүтэ.

М. П. Григорьев, Г. А. Саввинова.

Үөһээ Бүлүү улууһун суруйааччыларын төрүччүлэрэ.- Дьокуускай: Дани-Алмас, 2015.- С. 187-188.